مراحل نقشهکشی ساختمان از صفر تا صد (راهنمای کاربردی برای مبتدیها)
پیش از آغاز پروژه ساختوساز، نیاز به مرحلهای به نام طراحی نقشه ساختمان است که کیفیت، ایمنی و هزینه اجرای پروژه را تعیین میکند. برای نقشهکشی نیاز به دانش اصول مهندسی، شناخت ضوابط شهری، دانش سازه و تسلط بر نرمافزارهای تخصصی مانند Etabs، Revit و Autocad است که از نرمافزارهای مدلسازی سهبعدی هستند.
اگر نقشهکشی به خوبی پیش نرود، مسائلی مانند توقف پروژه، افزایش هزینهها و حتی عدم تایید توسط شهرداری به وجود میآید. به همین دلیل اگر نقشهکشی ساختمان را فرد حرفهای بر عهده بگیرد، کاهش خطا، نظم در اجرا و افزایش بهرهوری پروژه را به دنبال خواهد داشت. به همین دلیل برای افرادی که میخواهند وارد این حوزه شوند، آشنایی با مراحل نقشهکشی یک ضرورت به حساب میآید. با ما همراه باشید تا با مراحل نقشهکشی به صورت کامل آشنا شوید.
انواع نقشههای ساختمانی
نقشه ساختمانی چندین نوع دارند که کاربرد هرکدام هم متفاوت است. با شناخت درست انواع نقشههای ساختمانی میتوانید خروجی دقیق، قابلاجرا و هماهنگ با پروژه را داشته باشید:
نقشههای معماری
این دسته از نقشهها پایه اصلی روند نقشهکشی ساختمان هستند و پلانها، نماها، مقاطع، دیتیلهای اجرایی و جانمایی فضاها را در بر میگیرند. هدف نقشههای معماری، ارائه تصویر دقیق از روابط فضایی، ابعاد، گردش کاربریها و نحوه استفاده کاربران از ساختمان است. این نوع نقشه در واقع زبان مشترک معمار، مهندس سازه، مهندس تاسیسات و مجری پروژه است.
نقشههای سازه
پس از تکمیل نقشههای معماری، مهندس سازه بر اساس سیستم سازهای، بتنی، فولادی یا صنعتی نقشههای مربوط به آکسبندی، پیسازی، ستونگذاری، تیرریزی، سقفسازی و جزئیات اتصال را طراحی میکند. این نقشهها باید قابلمحاسبه و مطابق با آییننامههای بارگذاری و مقررات ملی ساختمان باشند؛ چرا که کوچکترین خطا میتواند مشکلات سازهای را به وجود آورد.
نقشه تاسیسات مکانیکی
متخصص تاسیسات مکانیکی نقشههایی مانند سیستم گرمایش و سرمایش، لولهکشی آب، فاضلاب، اطفای حریق و تهویه مکانیکی را طراحی میکند. در جریان نقشهکشی ساختمان، هماهنگی آن بخش با پلان معماری اهمیت زیادی دارد؛ چرا که مسیر لولهکشیها، محل داکتها و تجهیزات مکانیکی باید از ابتدا پیشبینی شوند.
نقشههای تاسیسات برقی
نقشههای الکتریکال شامل جانمایی کلیدها، پریزها، تابلوهای برق، مسیر کابلها، سیستم روشنایی، آنتن، تلفن، دوربین مداربسته و سامانههای هوشمند است. کیفیت این بخش از نقشهکشی ساختمان بر ایمنی و عملکرد ساختمان در زمان در بهرهبرداری تاثیر مستقیمی میگذارد.
نقشه جزئیات اجرایی
این دسته از نقشهها مکمل نقشههای اصلی هستند و جزئیات ساخت پله، عایقبندی، کفسازی، سقف کاذب، درزها، فلاشینگها و دیتیلهای اتصال را شامل میشوند. بدون دیتیلها، نقشهکشی ساختمان نقش دارد و سازنده نمیتواند بخشهای پیچیده را دقیق اجرا کند.
مراحل اصلی نقشهکشی ساختمان
در ادامه، مراحل انجام نقشهکشی ساختمان را توضیح میدهیم:
برداشت اولیه و بررسی زمین
در اولین مرحله نقشهکشی ساختمان، باید اطلاعات دقیق از زمین پروژه جمعآوری کنید. این اطلاعات، مساحت، شیب، نوع خاک، ضوابط شهرداری، کاربری زمین، تراکم مجاز، حریمها و محدودیتهای اجرایی را در بر میگیرد. نقشه UTM و گزارش ژئوتکنیک را هم باید در این مرحله بررسی کنید تا طراحی بر اساس واقعیت و قوانین داشته باشید.
طراحی پلان اولیه
در این مرحله به عنوان معمار باید برای توجه به عملکرد فضاها، استانداردهای انسانی، نورگیری، تهویه و ضوابط شهرسازی اولین اسکچها و پلان اولیه را آغاز کنید. در نقشهکشی ساختمان، طراحی پلان مرحله مهمی است؛ زیرا تمامی بخشهای دیگر مانند نما، سازه و تاسیسات بر اساس پلان نهایی شکل میگیرند.
طراحی نما
طراحی نما از بخشهای حساس در نقشهکشی ساختمان است؛ چرا که نما علاوه بر نقش زیباییشناسی باید تابع ضوابط شهرداری، اصول معماری اقلیمی، مصالح مناسب و استانداردهای سازهای باشد. طراحی نما را باید بر اساس موقعیت ساختمان، فرم پلان، سبک معماری و نحوه اجرای فیشینگ انجام دهید. هماهنگی نما با پلان و دیتیلهای اجرایی اهمیت زیادی دارد؛ چرا که اختلاف میان این بخشها در مرحله اجرا تغییرات هزینهبری را به دنبال دارد. برای اینکه نما در مرحله اجرا قابلیت تفسیر داشته باشد، باید شامل مقیاس، اندازهگیری دقیق، خطوط گسترش و بافت مصالح باشد.
طراحی مقاطع و دیتیلها
در این مرحله، مقاطع عمودی ساختمان را باید ترسیم کنید تا نحوه اجرای طبقات، ارتفاعها، ضخامت، کفسازیها، ابعاد شفتها، سقف کاذب و روابط سازهای مشخص باشند. طراحی مقاطع مانع از ابهام در زمان اجرا است. پس از مقاطع هم نوبت به دیتیلها میرسد. جزئیات مواردی مانند جزئیات اتصال، نواحی حساس مانند بام، جانمایی درها، پنجرهها، نعل درگاهها و سیستمهای عایقکاری را در بر میگیرد. جزئیات دقیقتر، کیفیت اجرای ساختمان را افزایش میدهند.
تهیه نقشههای تاسیسات مکانیکی و برقی
پس از تکمیل نقشههای معماری، مرحله تطبیق و طراحی نقشههای تاسیساتی آغاز میگردد. مشخص کردن مسیر لولههای آب گرم، سرد، فاضلاب، رایزرها، سیستمهای فشار قوی و ضعیف، داکتهای تهویه و جانمایی تجهیزات در این مرحله است. در نقشهکشی ساختمان، هماهنگی این نقشهها برای معماری و سازه ضرورت دارد؛ چرا که کوچکترین تداخل نقشههای معماری را تغییر داده یا هزینههای اجرایی را افزایش میدهد. استانداردهایی مانند NFPA برای اطفای حریق و مقررات ملی برقرسانی را هم باید رعایت کنید.
تهیه نقشههای سازه
در نهایت مهندس سازه بر اساس پلان معماری و بارگذاری استاندارد، نقشه سازه را طراحی میکند. این نقشه ابعاد فونداسیون، تیرها، ستونها، میلگردگذاری، نوع سقف، نحوه اتصالها دیتیلهای اجرایی سازه را در بر میگیرد. از برنامههای مانند ETABS و SAFF برای تحلیل و محاسبات باید استفاده کنید. برای تضمین پایداری بنا، نقشهکشی ساختمان را در این مرحله باید با دقت بالا و مطابق با آییننامههای لرزهای انجام دهید.
آشنایی با استانداردهای و اصول نقشهکشی
در نقشهکشی ساختمان رعایت استاندارهای فنی، قواعد رسمی و نحوه نمایش عناصر، از مهمترین بخشهای کار است؛ چرا که نقشهها باید قابلیت اجرا داشته و برای مجریان خوانا باشند. به همین دلیل شناخت اصول پایه نقشهکشی، مقیاسها، نوع خطوط، نمادها و شیوه اندازهگیری بخش ضروری در این فرایند است. در ادامه با این بخشها آشنا میشوید:
مقیاس در نقشهکشی
مقیاس تعیین میکند که چه نسبتی میان اندازه واقعی ساختمان و اندازه نمایشداده شده روی نقشه وجود دارد. انتخاب مقیاس استاندارد تضمین میکند که مجریان بتوانند اطلاعات دقیق را بخوانند. مقیاسهای رایج عبارتاند از:
پلان، معماری، برشها و نمادها با مقیاس 1:50 یا 1:100
دیتیلهای اجرایی و جزئیات اتصالات با مقیاس 1:5 یا 1:10
سایت پلان و جانمایی با مقیاس 1:500 یا 1:200
نوع و ضخامت خطوط
در نقشهکشی ساختمان مدل خط زبان انتقال معنا است. خطوط را باید با ضخامت متفاوت رسم کنید تا لایهها از یکدیگر قابل تشخیص باشند. بدون رعایت استاندارد خطوط، نقشهکشی وضوح لازم را نخواهد داشت و امکان تفسیر اشتباه توسط پیمانکار وجود دارد. برخی از انواع خطوط عبارتاند از:
خطوط برش، ضخیمترین خطوط هستند؛ زیرا محل برش سازه را نشان میدهند.
خطوط دیوارهای موجود ضخیمتر از مبلمان و نازکتر از خطوط برش هستند.
خطوط پنهان از نوع نقطهچین برای نمایش عناصر پشت اشیا مانند لولهها یا تیرهای مخفی هستند.
خطوط محوربندی از نوع خطچین با دایره شمارهگذاریشده برای ارجاع ستونها و شبکه سازهای هستند.
اندازهگیری و نوشتار
اندازهگیری صحیح از مهمترین قسمتهای نقشهکشی ساختمان است. اندازهگیری در نقشههای معماری را بر اساس خطوط خارجی و داخلی باید انجام دهید؛ ولی در نقشههای سازه، باید اندازهها را بر اساس محوربندی ثبت کنید. اندازهگیری در نقشهکشی باید:
خوانا، مرتب و در فاصلههای منطقی باشد.
شامل طولها، عرضها، ارتفاعها، تراز کفها و شیبها باشد.
با فونت استاندارد AutoCad یا Revit باشد.
از واحدهای یکسان در تمام صفحات استفاده شود.
سخن نهایی
نقشهکشی ساختمان فرایندی دقیق، مرحلهبهمرحله و مبتنی بر استانداردهای مهندسی و طراحی است. فردی که با نقشهکشی آشنا باشد میتواند پروژههای منظم، اقتصادی و قابلاجرا را ارائه دهد. در این مقاله نقشهکشی را از آغاز تا پایان شرح دادیم تا تصویر واضحی از این فرایند را به دست آورید. تسلط بر نرمافزار، آشنایی با مقررات و رعایت اصول فنی، سه محور اصلی موفقیت در نقشهکشی ساختمان هستند.
