درگذشت بهرام بیضایی کارگردان معروف در روز تولدش 5 دی 1404 + علت فوت
درگذشت بهرام بیضایی کارگردان معروف در روز تولدش 5 دی 1404 به همراه علت فوت و بیوگرافی اش را در ادامه این بخش از تهران کیوسک می خوانید، با ما همراه باشید.
درگذشت بهرام بیضایی
بهرام بیضایی، یکی از برجسته‌ترین چهره‌های هنر معاصر ایران در عرصه سینما، تئاتر، ادبیات و پژوهش، در روز تولد ۸۷ سالگی‌اش چشم از جهان فروبست. این رخداد ناگهانی و تلخ که جامعه هنری ایران و جهان را در بهت و اندوه فرو برد، در روز پنجم دی‌ماه ۱۴۰۴ در ایالات متحده آمریکا رخ داد. خبر درگذشت او توسط دانشگاه ایران‌شناسی استنفورد و خانواده‌اش اعلام شد. بیضایی بر اثر عوارض پیشرفته ناشی از بیماری سرطان از دنیا رفت و سالیان پایانی عمر را با بیماری دست‌وپنجه نرم کرد.
بهرام بیضایی از برجسته‌ترین و اثرگذارترین چهره‌های هنر معاصر ایران به شمار می‌رود؛ هنرمندی چندساحتی که فعالیت‌هایش تنها به کارگردانی و نمایشنامه‌نویسی محدود نماند.
او در عرصه‌هایی چون تدوین، تهیه‌کنندگی، طراحی عنوان‌بندی و پژوهش‌های نمایشی نیز حضوری جدی و خلاقانه داشت و با نگاهی عمیق به تاریخ، اسطوره و فرهنگ ایرانی، مسیر تازه‌ای در سینما و تئاتر ایران گشود.
کارنامه سینمایی؛ کم حجم اما ماندگار بهرام بیضایی
بیضایی از اوایل دهه ۱۳۴۰ تاکنون در مجموع ۲۴ فیلم کوتاه و بلند را کارگردانی یا تدوین کرده است. اگرچه این تعداد در مقایسه با بسیاری از فیلمسازان معاصر اندک به نظر می‌رسد، اما کیفیت، اندیشه‌مندی و ساختار متفاوت آثارش، او را در زمره مهم‌ترین فیلمسازان تاریخ سینمای ایران قرار داده است.
از میان فیلم‌های بلند سینمایی او، آثاری همچون چریکه تارا، مرگ یزدگرد، باشو غریبه کوچک، شاید وقتی دیگر، مسافران و سگ‌کشی جایگاهی ویژه دارند. این فیلم‌ها نه‌تنها از نظر فرمی و روایی نوآورانه‌اند، بلکه به مسائل بنیادینی چون هویت، جنگ، قدرت، تاریخ و سرنوشت انسان می‌پردازند و همچنان قابل تحلیل و بازخوانی‌اند.
بیضایی و تئاتر؛ نمایشنامه نویسی پیشرو
نقش بهرام بیضایی در تئاتر ایران، کمتر از سینما نیست. او ۳۰ نمایشنامه در کارنامه خود دارد و تاکنون هشت اجرای تئاتر را روی صحنه برده است. نمایشنامه‌های بیضایی اغلب با نگاهی پژوهش‌محور و مبتنی بر اسطوره‌ها، آیین‌ها و تاریخ کهن ایران نوشته شده‌اند و از مهم‌ترین متون نمایشی معاصر محسوب می‌شوند.
نمایشنامه‌هایی چون پهلوان اکبر می‌میرد، مرگ یزدگرد، فتح‌نامه کلات، هشتمین سفر سندباد، سهراب‌کشی، سلطان مار، کارنامه بنداربیدخش، چهار صندوق، مجلس قربانی سنمار، مجلس ضربت زدن، طرب‌نامه، جنگ‌نامه غلامان، خاطرات هنرپیشه نقش دوم و تاراج‌نامه نمونه‌هایی شاخص از جهان فکری و زبانی او هستند؛ آثاری که همچنان الهام‌بخش نسل‌های جدید هنرمندان‌اند.
فیلمنامه نویس و پژوهشگر فرهنگ نمایشی
بیضایی تنها یک فیلمساز یا نمایشنامه‌نویس نبود. او نگارش ۵۱ فیلمنامه، پنج روایت داستانی و شش پژوهش مهم را نیز در کارنامه خود ثبت کرده است. پژوهش‌های او در زمینه نمایش‌های سنتی، اسطوره‌شناسی و تاریخ تئاتر ایران، منابعی ارزشمند برای شناخت ریشه‌های فرهنگی و نمایشی این سرزمین به شمار می‌روند و نشان‌دهنده نگاه عمیق و آکادمیک او به هنر هستند.
وقفه ها و دشواری های فیلمسازی
بهرام بیضایی در مقاطع مختلف با موانع و محدودیت‌هایی در مسیر فیلمسازی روبه‌رو شد. او پس از حدود ۱۰ سال دوری از سینما، سرانجام در سال ۱۳۸۶ فیلم وقتی همه خوابیم را ساخت. پیش از آن، در سال ۱۳۸۵ قصد داشت فیلمنامه مقصد را به مرحله تولید برساند؛ فیلمنامه‌ای که با وجود دریافت پروانه ساخت، به دلیل مشکلات متعدد هرگز ساخته نشد و بیضایی ترجیح داد مدتی دست نگه دارد.
همین وقفه‌ها باعث شد او با وجود توانایی و ایده‌های فراوان، در شمار کم‌کارترین اما تأثیرگذارترین فیلمسازان ایران قرار گیرد.
هنرمندی نگران فرهنگ و طبیعت بهرام بیضایی
بیضایی همواره نگاهی فراتر از هنر صرف داشت. او نگران نابودی فرهنگ، تاریخ و حتی طبیعت ایران بود و از قطع درختان کهنسال و بی‌توجهی به میراث فرهنگی اندوهگین می‌شد. چند سال پیش، در سالروز تولدش، با فروتنی گفت که ده‌ها فیلم نساخته و از کارهای نکرده‌اش بسیار است، اما تمایلی ندارد سخنانش رنگ گلایه به خود بگیرد.
جمع بندی
بهرام بیضایی شاید تنها حدود ۱۰ فیلم بلند ساخته و تعداد اجراهای صحنه‌ای‌اش نیز محدود باشد، اما تأثیر او بر سینما و تئاتر ایران عمیق و ماندگار است. فیلم‌هایی چون رگبار، عمو سبیلو، کلاغ، غریبه و مه، سفر، باشو غریبه کوچک، مسافران، سگ‌کشی و وقتی همه خوابیم در کنار نمایشنامه‌های شاخصش، او را به یکی از اندیشمندترین و تأثیرگذارترین هنرمندان معاصر ایران تبدیل کرده‌اند؛ هنرمندی که کم آفرید، اما آنچه آفرید، ریشه‌دار و ماندگار بود.
گردآوری: تهران کیوسک
